Haid adalah satu proses fisiologi yang normal dalam kehidupan wanita. Namun, perubahan pada kekerapan, tempoh, jumlah darah atau masa berlakunya pendarahan boleh menjadi tanda gangguan haid yang memerlukan perhatian.
Artikel ini menerangkan beberapa persoalan berkaitan haid, termasuk mengapa haid sering dikenali sebagai “darah kotor”, tempoh dan jumlah darah haid yang biasa, punca haid tidak teratur, kelewatan haid, haid berlebihan serta pendarahan luar biasa.
Mengapakah Haid Dikenali sebagai “Darah Kotor”?
Haid sebenarnya bukan penyakit. Ia merupakan satu proses normal yang menunjukkan sistem pembiakan wanita berfungsi dan merupakan sebahagian daripada kitaran kesuburan.
Apabila darah haid keluar dari rahim, ia membawa bersama sel dan tisu daripada lapisan rahim yang dikenali sebagai endometrium. Ketika melalui saluran faraj, darah tersebut juga boleh bercampur dengan mikroorganisma yang terdapat dalam saluran faraj.
Oleh itu, darah haid terdiri daripada campuran darah, tisu endometrium yang telah terurai serta bahan lain daripada saluran pembiakan. Istilah “darah kotor” lebih merupakan istilah yang biasa digunakan dalam masyarakat dan bukan istilah perubatan khusus.
Adakah Darah Haid Akan Bertimbun dalam Rahim Jika Tidak Datang Haid?
Keadaan ini tidak bermaksud darah “kotor” akan bertimbun dalam badan dan menyebabkan keracunan. Kitaran haid dikawal oleh sistem hormon yang kompleks.
Jika haid tidak keluar atau berlaku kelewatan haid, keadaan tersebut mungkin berkaitan dengan perubahan hormon atau faktor lain seperti:
- Kehamilan.
- Penyusuan bayi.
- Pengambilan pil hormon.
- Tekanan mental dan emosi.
- Masalah pada kelenjar pituitari.
- Masalah pada rahim atau ovari.
Ketiadaan haid tidak semestinya bermakna darah haid sedang terkumpul dalam badan. Punca sebenar kelewatan atau ketiadaan haid perlu dikenal pasti melalui penilaian doktor jika keadaan berterusan atau luar daripada kebiasaan.
Berapa Lama Tempoh Haid yang Normal?
Pada kebiasaannya, haid berlangsung selama tiga hingga tujuh hari. Namun, tempoh dan corak haid boleh berbeza antara seseorang wanita dengan wanita yang lain.
Sesetengah wanita mengalami haid dalam tempoh yang lebih singkat, manakala sebahagian yang lain mungkin mengalami pendarahan yang lebih lama. Perubahan yang ketara daripada corak haid biasa perlu diberi perhatian.
Pendarahan Sebelum dan Selepas Haid
Sesetengah wanita mengalami lendir yang bercampur sedikit darah selama beberapa hari sebelum haid. Keadaan ini dikenali sebagai premenstrual staining. Ada juga yang mengalami pendarahan ringan selepas haid atau post-menstrual staining.
Pendarahan sebelum atau selepas haid mungkin berkaitan dengan perubahan hormon, tetapi dalam sesetengah keadaan ia juga boleh menunjukkan masalah pada rahim atau sistem pembiakan. Pemeriksaan doktor mungkin diperlukan sekiranya keadaan tersebut berulang atau berubah daripada kebiasaan.
Kenali Corak Haid Anda
Setiap wanita perlu mengetahui corak haid yang biasa bagi dirinya. Jika tempoh atau jumlah pendarahan berubah dengan ketara daripada kebiasaan, keadaan tersebut perlu dinilai.
Sebagai contoh, jika seseorang wanita biasanya mengalami haid selama tujuh hari tetapi tiba-tiba mengalami pendarahan sehingga 10 hari, perubahan tersebut perlu diberi perhatian dan mungkin memerlukan pemeriksaan untuk mengenal pasti puncanya.
Berapa Banyak Darah Haid yang Normal?
Jumlah darah haid berbeza antara seseorang wanita dengan wanita yang lain. Lazimnya, aliran haid boleh meningkat pada hari kedua dan ketiga sebelum berkurangan secara beransur-ansur.
Pada sesetengah wanita, lendir yang bercampur sedikit darah berwarna coklat mungkin berlarutan selama beberapa hari. Corak pendarahan perlu dilihat berdasarkan kebiasaan seseorang wanita dan sebarang perubahan yang berlaku.
Apakah Jenis-Jenis Gangguan Haid?
Gangguan haid boleh berlaku dalam pelbagai bentuk. Antara masalah haid yang biasa termasuk:
- Gangguan kitaran atau pusingan haid.
- Jumlah darah haid yang terlalu banyak.
- Tempoh haid yang berpanjangan.
- Pendarahan yang berlaku di luar waktu haid.
- Kesakitan sebelum, semasa atau selepas haid.
- Kelewatan atau ketiadaan haid.
- Putus haid atau menopaus.
Gangguan haid boleh mempunyai pelbagai punca seperti tekanan emosi, perubahan hormon, kehamilan, penyusuan, penggunaan hormon, masalah pada kelenjar pituitari atau ovari serta ketumbuhan pada rahim atau pangkal rahim.
Kelewatan Haid pada Gadis: Apakah Puncanya?
Kelewatan atau ketiadaan haid pertama pada gadis remaja boleh mempunyai pelbagai punca. Jika seorang gadis belum mengalami haid pada usia yang memerlukan penilaian perubatan, pemeriksaan doktor adalah penting untuk mengenal pasti puncanya.
Antara kemungkinan punca termasuk masalah fungsi ovari atau kelenjar pituitari, kelewatan akil baligh serta masalah atau kecacatan pada saluran pembiakan sejak lahir.
Dalam sesetengah keadaan, selaput dara boleh menutupi keseluruhan bukaan faraj. Keadaan ini dikenali sebagai imperforate hymen. Gadis berkenaan mungkin mengalami sakit perut secara berkala tetapi darah haid tidak dapat keluar.
Faktor lain seperti keadaan kesihatan yang kurang baik serta tekanan jiwa dan emosi yang teruk juga boleh mempengaruhi kitaran haid.
Bagaimana Masalah Kelewatan Haid Didiagnosis?
Langkah pertama dalam menangani kelewatan haid ialah mengenal pasti puncanya. Doktor mungkin melakukan pemeriksaan fizikal dan menilai perkembangan ciri-ciri seksual sekunder seperti pertumbuhan payudara serta rambut di kawasan kemaluan dan ketiak.
Pemeriksaan sistem pembiakan juga penting bagi mengesan sebarang kecacatan semula jadi. Doktor mungkin mencadangkan pemeriksaan ultrabunyi pada bahagian abdomen untuk menilai kewujudan dan keadaan rahim serta ovari.
Ujian darah bagi mengukur paras hormon juga boleh dilakukan untuk membantu mengenal pasti punca masalah.
Rawatan untuk Kelewatan Haid
Rawatan bergantung kepada punca yang dikenal pasti. Dalam keadaan tertentu, prosedur pembedahan mungkin diperlukan untuk membuka selaput dara yang tertutup. Jika terdapat masalah pada pembentukan faraj, prosedur tertentu mungkin dipertimbangkan.
Rawatan hormon pula mungkin diberikan jika puncanya berkaitan dengan gangguan fungsi kelenjar pituitari atau ovari.
Haid Tidak Teratur: Apakah Maksudnya?
Haid tidak teratur merujuk kepada perubahan pada jarak antara satu kitaran haid dengan kitaran yang berikutnya. Sesetengah wanita mungkin mengalami haid hanya sekali setiap dua atau tiga bulan.
Keadaan ini boleh berlaku dalam kalangan gadis yang baru memasuki alam remaja atau wanita yang menghampiri menopaus. Gangguan hormon boleh menjadi salah satu faktor yang menyebabkan kitaran haid tidak teratur.
Haid yang tidak teratur juga boleh dikaitkan dengan masalah kesuburan kerana ovulasi mungkin berlaku secara tidak konsisten.
Obesiti dan Haid Tidak Teratur
Berat badan berlebihan atau obesiti boleh dikaitkan dengan kitaran haid yang tidak teratur atau jarak haid yang semakin panjang. Keadaan ini juga boleh dikaitkan dengan masalah kesuburan.
Sesetengah wanita mungkin mengalami pertumbuhan rambut yang berlebihan pada bahagian tertentu seperti kaki atau muka. Pemeriksaan ultrabunyi faraj mungkin menunjukkan perubahan pada ovari yang berkaitan dengan polycystic ovary.
Kehamilan dan Penyusuan Boleh Mempengaruhi Haid
Bagi wanita yang sebelum ini mempunyai kitaran haid yang tetap, perubahan secara tiba-tiba perlu diberi perhatian. Salah satu punca utama haid berhenti ialah kehamilan.
Wanita yang menyusukan bayi juga boleh mengalami perubahan pada kitaran haid. Semasa penyusuan, paras hormon prolaktin meningkat dan keadaan ini boleh mempengaruhi ovulasi serta kedatangan haid.
Paras prolaktin yang tinggi juga boleh berlaku akibat masalah pada kelenjar pituitari. Keadaan ini boleh menyebabkan haid tidak datang atau datang secara tidak teratur dan boleh menjejaskan kesuburan.
Gangguan hormon juga boleh berpunca daripada masalah pada ovari. Selain itu, tekanan emosi atau tekanan fizikal yang kuat juga boleh menyebabkan haid menjadi lewat.
Haid Berlebihan dan Berpanjangan
Haid yang lebih banyak atau lebih lama daripada kebiasaan boleh mempunyai pelbagai punca. Antara keadaan yang boleh dikaitkan dengan pendarahan haid berlebihan termasuk masalah pada rahim, penggunaan alat pencegah kehamilan dan kehamilan yang tidak normal.
1. Ketumbuhan Bukan Kanser
Wanita yang mengalami pendarahan haid yang berlebihan atau berpanjangan, khususnya jika disertai senggugut, mungkin mempunyai masalah pada rahim atau pangkal rahim.
Antara keadaan yang boleh menyebabkan pendarahan termasuk cervical polyp, fibroid dan adenomyosis.
2. Kanser Pangkal Rahim
Pendarahan yang luar biasa juga boleh menjadi tanda penyakit yang lebih serius termasuk kanser pada rahim atau pangkal rahim. Oleh itu, pendarahan yang berterusan atau luar daripada kebiasaan perlu diperiksa oleh doktor.
3. Penggunaan Alat Perancang Keluarga
Wanita yang menggunakan alat dalam rahim atau IUD mungkin mengalami perubahan pada jumlah dan tempoh pendarahan haid.
Kaedah hormon seperti suntikan atau implan juga boleh menyebabkan sesetengah wanita mengalami pendarahan ringan atau spotting yang berpanjangan.
4. Kehamilan Luar Biasa
Pendarahan semasa kehamilan boleh berlaku atas pelbagai sebab, termasuk kandungan yang terancam keguguran, keguguran, kehamilan molar atau kehamilan luar rahim.
Wanita hamil yang mengalami pendarahan perlu mendapatkan penilaian perubatan untuk mengenal pasti puncanya.
Pendarahan Faraj yang Luar Biasa
Pendarahan luar biasa boleh berlaku pada waktu yang berbeza daripada kitaran haid biasa. Antara bentuk pendarahan yang perlu diberi perhatian ialah:
- Pendarahan di pertengahan kitaran haid (intermenstrual bleeding).
- Pendarahan sebelum haid (premenstrual staining).
- Pendarahan selepas haid (postmenstrual staining).
- Pendarahan selepas hubungan seksual.
- Pendarahan selepas menopaus atau putus haid.
Pendarahan di Pertengahan Kitaran Haid
Pendarahan ringan di luar waktu haid mungkin disebabkan oleh ketidakseimbangan hormon, tekanan emosi atau penggunaan kaedah pencegah kehamilan yang mengandungi hormon.
Ia juga boleh berkaitan dengan penggunaan ubat hormon, ketumbuhan atau jangkitan pada saluran pembiakan. Wanita yang mengalami pendarahan luar biasa dan berulang perlu mendapatkan nasihat serta pemeriksaan doktor.
Pendarahan Selepas Hubungan Seksual
Pendarahan selepas hubungan seksual boleh mempunyai pelbagai punca. Antaranya ialah perubahan pada pangkal rahim, luka, ketumbuhan bukan kanser atau jangkitan.
Walaupun tidak semua pendarahan selepas hubungan seksual berpunca daripada kanser, keadaan ini perlu dinilai oleh doktor, terutama jika berlaku berulang kali. Pemeriksaan seperti ujian Pap smear mungkin diperlukan mengikut penilaian klinikal.
Pendarahan Selepas Putus Haid
Wanita yang telah mengalami menopaus dan kemudian mengalami pendarahan faraj perlu mendapatkan pemeriksaan doktor. Pendarahan selepas menopaus boleh mempunyai pelbagai punca dan dalam sesetengah keadaan mungkin berkaitan dengan penyakit serius termasuk kanser rahim.
Namun, tidak semua pendarahan selepas menopaus disebabkan oleh kanser. Kekeringan pada faraj atau atrophic vaginitis akibat kekurangan hormon estrogen juga boleh menyebabkan pendarahan dan keadaan ini boleh dirawat.
Bila Perlu Berjumpa Doktor?
Dapatkan nasihat doktor jika berlaku perubahan haid yang ketara daripada kebiasaan, termasuk haid yang sangat banyak, haid yang berpanjangan, pendarahan di luar waktu haid, pendarahan selepas hubungan seksual atau pendarahan selepas menopaus.
Pemeriksaan doktor penting untuk mengenal pasti punca sebenar gangguan haid dan menentukan rawatan yang sesuai.
Kesimpulan
Gangguan haid boleh berlaku dalam pelbagai bentuk, termasuk haid tidak teratur, haid berlebihan, haid berpanjangan, kelewatan haid dan pendarahan luar biasa. Puncanya pula boleh berkaitan dengan perubahan hormon, kehamilan, penyusuan, penggunaan kontraseptif, masalah ovari atau rahim serta keadaan perubatan tertentu.
Setiap wanita digalakkan mengenali corak haid yang biasa bagi dirinya. Sebarang perubahan yang berterusan atau luar daripada kebiasaan wajar mendapatkan penilaian doktor.
